rabelais (2)
Bij Rabelais zien we de wording van het humanisme. Enerzijds hebben we nog de ongebondenheid, anderzijds is er een streven naar ‘fatsoenering’. Rabelais gebruikt getallen die doen duizelen. ‘Na die woorden werd het avondeten klaargemaakt en bovendien roosterde men: zestien runderen, drie (in de vertaling van J.M. Vermeer-Pardoen; bij Sandfort zijn het er vier) vaarzen, tweeëndertig kalveren, drieënzestig jonge geitenbokjes, vijfennegentig schapen, driehonderd speenvarkens, […]’. Deze getallen mogen een parodie zijn op de exacte getallen van de bijbel, ze zijn ook een uiting van ‘kinderlijke’ verruktheid om het plezier van de veelheid. Er is de vreugde om de mateloosheid van het lichaam, nooit beperken, altijd loslaten.
Maar Apollo begint toch ook zijn stempel te drukken. Hoofdstuk 23 van het boek Gargantua is een voorbeeld van hoe er moet onderwezen worden. Constant dus: het leven is er om te leren, om kennis op te doen, om gehumaniseerd te worden. Rabelais ontwerpt een nieuwe ethiek. Hij baseert zich daarvoor op ‘het juiste midden’ van Aristoteles –en staat daarmee ook dicht bij het werk van Erasmus. Men wil de excessen achter zich laten en een leven leiden dat door de rede gedomineerd wordt. Tristan Vigliano exploreert dit alles in zijn werk ‘Humanisme et juste milieu au siècle de Rabelais’ (Les belles lettres, 2009). Hij komt daarbij tot de conclusie dat de twee traditionele standpunten niet geldig zijn. Zowel diegenen die zeggen dat Rabelais niet ernstig te nemen is, als zij die menen dat Rabelais een doodernstige humanist is. Vigliano tracht aan te tonen dat er bij Rabelais een meta-bewustzijn aanwezig was: we moeten naar het goede streven omdat het onmogelijk is. We moeten het rechte pad bewandelen omdat er geen recht pad is. En daarin is Wallace Stevens (en de pragmatische school) met de ‘transcendentale illusie’ een leerling van Rabelais. De ‘Notes toward a supreme fiction’ is dit manifest: we geloven de fictie, omdat de fictie onwaar is en er niets anders is.
