sfcdt’s posterous

Bengt Jangfeldt is niet mals voor zijn onderwerp in de biografie ‘Een leven op scherp’: Majakovski heeft zijn ogen niet open gehouden en hij heeft zichzelf in de val gezet. Een horige van de machthebbers. Een abject persoon. Maar nog erger zijn Lili en Osip Brik: beiden hebben voor zichzelf het systeem uitgezogen en beiden hebben het systeem in stand gehouden door het verraad als beroep te kiezen. Altijd zijn er wel voorbeelden te vinden dat er mensen geholpen zijn, maar door hun handelen hebben ze de menselijke waardigheid verraden.

Jangfeldt geeft voorbeelden van hoe een corrupte maatschappij de burgers corrumpeert. De beginjaren van het Russisch communisme zijn in de immoraliteit te vergelijken met onze tijd. Jangfeldt toont ook aan hoe ver men te ver kan gaan. Hij veroordeelt ronduit diegenen die kwaadwillig gekozen hebben voor de macht. Hij wijst er op dat er steeds anderen waren: zij die neen gezegd hebben. Een dodelijke zin is bijvoorbeeld: ‘Een van de vele schrijvers die gehoorzaamden, was Majakovski […]’. Of ook ‘ […] getuigt […] van de morele devaluatie waaraan niet allen de Sovjet-Russische maatschappij maar ook Majakovski in die tijd onderhevig was.’ Jangfeldt is genadeloos als hij de vernederingen van Majakovski door minkukels beschrijft. Toch is het diens verdiende loon. Zoveel onzin heeft Majakovski neergeschreven! Hij heeft de staatsleugen vorm gegeven en gelegitimeerd, hij heeft de woorden misbruikt en de betekenissen belachelijk gemaakt. Wat in de tijd politiek correct was, is toen al door anderen –o.a. Pasternak- als een misdaad beschreven. En dan de pantomime van Majakovski’s zelfmoord: pathetische onzin, slecht theater in de hoop dat men hem zal rehabiliteren. Er zijn tijden dat het spreken moediger is dan de dood.

En toch.

En dan ook: de schoonheid van de beeldende kunst. Die in dienst van de macht stond.

Oh nee, we zullen geen citaat zoeken om haar vanuit de dood te laten roepen. Wel weten we dat het soms beter is te verdwijnen dan genoemd te worden –want wie genoemd wordt, is ook verdoemd.

Christine D’haen is overleden en vanuit de katholieke oppositie wordt de Vlaams-nationalistische schepen van cultuur te Gent aangemaand een straat of plein naar de schrijfster te noemen.

De schepen zal daar graag op ingaan. Zo kan er gesproken worden van een literair beleid (een verwezenlijking! de stad Gent eert haar schrijvende dochter!) en tegelijkertijd wordt in een andere lacune voorzien. De fiere stede Gent treurt al jaren omdat er zo weinig straten of pleinen een vrouwennaam dragen. Tot voorbij de stadsmuren spreekt men van een schande en een discriminatie.

Dit is wat men met doden doet. Zo wordt een dode schrijfster gebruikt.

Standbeelden of straten naar personen vernoemen is een gebruik van de negentiende eeuw. Geworteld in de romantiek. Wie dit nu nog voorstelt, is lui: de romantiek is niet alleen een leugen maar ook gemakzuchtige simpelheid. We denken niet meer: we doen zoals de vroede voorvaderen in de negentiende eeuw. We maken van een oeuvre dat waarheid spreekt, een plaasteren kop.

Boekcultuur heeft geen uitstaans met heldendom, met een hoop stenen, met het knippen van lintjes, benepenheid, lokale bekrompenheid.

Men denkt voor ons. Talloze voorbeelden. Nu slechts twee.

De geruststelling dat de politiek voor ons zorgt en met ernstige problemen bezig is. Overbevolking, milieu-overlast, vernietiging van menselijk kapitaal en mogelijkheden, enzovoort. Minister Milquet meldt dat de Belg gehecht is aan zijn wit-rode autonummerplaat en de Europese nummerplaat verwerpt. Iedereen weet dat de Europese norm werkelijkheid zal worden maar de politiek vindt blijkbaar wel de tijd nuttig om daarover te discussiëren en dat is dus belangrijker dan de kromtrekking van deze maatschappij.

Béa Ercolini, directrice van Elle België/Belgique verklaart over geretoucheerde foto’s : ‘Trouwens: onze lezeressen verwachten dat ook. Als wij niet-bijgewerkte foto’s publiceerden, dan zouden onze lezeressen de eersten zijn om te klagen.’

Overal denkt men voor ons. Maar in de cultuur zijn de ‘poortwachters’ overbodig geworden –en het argument daarvoor is dat er nergens nog poortwachters zijn.

De eerste zin van de ‘Introduction’ bij ‘The case for books’ van Robert Darnton, luidt: ‘This is a book about books, an unashamed apology for the printed word, past, present, and future.’

In Heerlen staat een bibliotheek. Op de website van de bibliotheek staat: ‘De bibliotheek van nu is niet meer de bibliotheek van toen. Er is de afgelopen jaren heel erg veel veranderd. De belangrijkste oorzaak hiervoor is onze samenleving, die in hoog tempo verandert. Voor de bibliotheek heeft dit grote gevolgen, zowel voor de organisatie, voor de medewerkers als voor het dienstenpakket. Het beeld van een behoudende dienstverlener is voorgoed voorbij. De bibliotheek is juist flink in beweging voor u en voor jou! […] Ook boeken! Natuurlijk kunt u in de bibliotheek boeken lenen en surfen op internet, maar er is veel meer: […] En dan vermeldt men dat je boeken kunt lenen en informatie opzoeken.

In Arnhem staat een bibliotheek. Men noemt zichzelf een beleefbibliotheek. Er is een ‘wolk’ waar je op sommige (!) woorden kunt klikken. Je klikt op ‘geloven’ en er verschijnt (o.a.):

‘Antisemitisme, van alle tijden

Atheïsme, een goddeloos geloof?

Boodschappers van God: engelen

De Dode Zeerollen, het mysterie ontsluierd’.

Je klikt er op en je krijgt catalogusinformatie. Nog afgezien van wat de meerwaarde van dit soort bedrog is, gaat het vooral over de presentatie van de inhoud. Men doet alsof engelen bestaan, men doet alsof antisemitisme van alle tijden is, men doet alsof er een mysterie is en men vraagt zich af of het atheïsme ook geen geloof is. Dit is zwartgekleurde informatie. Dit is de domheid die een collectie ontsluit.

In Delft staat de hipste bibliotheek. Er is terecht al wat te doen geweest rond het interview van de directeur Eppo van Nispen tot Sevenaer (de woordgrap is hier evident): http://www.volkskrant.nl/kunst/article1306911.ece/Bibliotheek_moet_losraken_van_boek. Hoe beschaamd men moet zijn om als personeelslid van dit soort onzinverkopers door het leven te moeten gaan.

Het gelijk van McLuhan.

Nederland is geen uitzondering. Maar de grofheid heeft soms voordelen: men zal nooit moeten zeggen, dat men het niet geweten heeft. Ook hier.

Zo komt het woord ‘unashamed’ bij Robert Darnton in het juiste licht te staan. Zij die de boekcultuur zouden moeten verdedigen, zijn de vernietigers ervan. Hedendaagse bibliotheken verontschuldigen zich nu dat ze ook of nog boeken aanbieden en uitlenen. Men is zich echter aan het voorbereiden om zich van de boeken te ontdoen. En tegelijkertijd van het personeel. Dit is de zelfhaat van het Westen, het antihumanisme.

Er is ook een tweeslachtigheid te bemerken bij ‘boekenliefhebbers’. Men hoort juichende kreten bij het openen van een nieuw bibliotheekgebouw. Dit komt omdat het boek omgeven is met sentimentaliteit: men heeft meer aandacht voor het ding, de accessoires dan voor de inhoud van het boek zelf. De boekcultuur –de cultuur die met en rond het boek verwezen zit: het gedrag, het denken, de aspiraties- wordt losgekoppeld van het ding. Zowel de economische wereld als de culturele halen inhoud en vorm uit elkaar. Daarom wordt nieuwe architectuur toegejuicht.

Maar elke opening van een nieuw bibliotheekgebouw, is de vernietiging van de bibliotheek.

Het is 11 november 2009. Een man die dronken is en te snel rijdt, doodt twee studenten, een derde is levensgevaarlijk gewond. De nieuwslezer meldt: ‘De fietsers droegen een fluojasje’, daarmee aangevend dat de politici die met de eis rondlopen om fluojasjes verplicht te maken, idioten zijn. Mensen in uniform willen steken, is een uiting van onmacht, onwil en onkunde. Dat elke week fietsers vermoord worden, is een direct gevolg van het mobiliteitsbeleid.

De volgende dag loopt de autobestuurder vrij rond.

Iedereen voelt aan dat er een onevenwicht is in dit rechtssysteem. De woordvoerder van het Belgische gerecht zegt dat we de verhoudingen in acht moeten nemen: het was een ongeval en de man zelf is zwaar onder de indruk.

Maar als men te snel rijdt en onder invloed is, is er geen sprake meer van een ‘ongeval’, integendeel. Dit verergert de veroorzaakte dood nog. En dat het gerecht rekening houdt met gevoelens-achteraf, is ook maar in een bepaald aantal gevallen relevant.

Omdat dit rechtssysteem faalt, is het verleidelijk om naar andere systemen te grijpen.

Wordt er gestolen? Hak die handen af.

De pornoficatie van de maatschappij is stuitend. Trek een doek over het hoofd.

Het onderwijssysteem faalt. Volg privé-onderwijs.

De domheid regeert. Vernietig alle kennisinstituten. Verketter hij die denkt en spreekt. Sla er op los en dood hem dan.

Dit is de islamisering van het Westen: het is het Westers systeem dat ontspoord is en de antwoorden verbergt.

Er ís een individuele verantwoordelijkheid.

‘Een wolk in broek’ van Majakovski verscheen in een oplage van 1050 exemplaren. Voor een niet-reguliere uitgeverij, de tijd, de plaats (Rusland, 1915) en de situatie een naar onze normen ongehoord getal. En wat zegt de dichter zelf? Ik citeer uit ‘Een leven op scherp’ van Bengt Jangfeldt’: ‘Maar de verkoop verliep traag; volgens Majakovski omdat ‘de meeste gedichtenconsumenten juffrouwen en dames waren, die het boek niet konden kopen vanwege de titel, [die een erotische bijbetekenis heeft].’

In de achttiende eeuw drukte de Leidse uitgever Elie Luzac van ‘Bibliothèque impartiale’, een geleerdentijdschrift, vijfhonderd exemplaren. Het tijdschrift kon ook over de landsgrenzen gelezen worden. De achttiende eeuw was weliswaar verlicht, maar toch.

In 1915 verschijnt ‘Een wolk in broek’ van Majakovski bij een niet-reguliere uitgeverij, nl. Osip Brik. De oplage was 1.050 exemplaren. Rusland was weliswaar een groot land, maar toch.

Gelukkig is onze tijd echt verlicht en echt groot.